Een vaste oppasdag als oma?
‘Ik pas absoluut niet op een vast moment op mijn kleinkinderen,’ zei een voormalig collega ooit heel stellig. ‘Ik wil best een keertje bijspringen, maar ik ga mijn leven niet aan banden leggen.’
Destijds was ik nog helemaal niet bezig met kleinkinderen, ik zat nog volop in de fase dat ik zelf opvang nodig had voor onze kinderen op de dagen dat W. en ik allebei aan het werk waren. Maar juist omdat die opvang iedere dinsdag bestond uit mijn ouders, is die opmerking me bijgebleven. Ik was namelijk ontzettend blij met het feit dat mijn ouders een vaste oppasdag wél zagen zitten en voor onze kinderen was de oppasdag het hoogtepunt van de week.
Nu we een generatie verder zijn en ik zelf oma ben, kijk ik wel genuanceerder naar de opmerking van die collega. Er zijn wel wat overwegingen te maken…
Overweging 1: tijd doorbrengen met je kleinkind
Natuurlijk wil je tijd met je kleinkind doorbrengen. Heel veel tijd zelfs! Alleen…, waar haal je die tijd vandaan? Een vaste oppasdag zal ervoor zorgen dat je jouw kleinkind (en als bijvangst ook zijn of haar ouders) sowieso regelmatig ziet, en dus tijd met hem of haar kan doorbrengen. Tegelijkertijd geldt ook: een vaste oppasdag is iets waar de ouders op rekenen. Andere dingen in je agenda zal je daar dus bewust omheen moeten plannen. Dat betekent minder flexibiliteit en niet iedere oma kan dat zomaar in haar leven inpassen. Voor mijzelf geldt bijvoorbeeld dat ik mijn werkzaamheden tot op zekere hoogte zelf kan indelen, maar een aantal vaste momenten per week word ik toch echt op locatie verwacht en daar kan ik niet zomaar mee schuiven.
Overweging 2: verantwoordelijkheid
De tijd die je met je kleinkind doorbrengt zonder de ouders erbij, zal anders zijn dan de tijd die je met hem of haar doorbrengt als je eigen kinderen er ook bij zijn. Ik zie mezelf beslist niet als de opvoeder van mijn kleindochter, maar als ze een hele dag bij ons is en wij de verantwoordelijke ouderen in haar omgeving zijn, brengt dat toch een andere dynamiek met zich mee.
De ervaring die ik hiermee heb als moeder is prima, maar ik kan me ook nog wel verhalen herinneren van kennissen die er echt tegenaan liepen dat opa en oma heel andere normen en waarden hanteerden, met alle spanningen die dat met zich meebracht, zowel voor de (groot)ouders als de kleinkinderen. En ik kan nu wel heel hard gaan roepen dat dit bij ons niet zo’n vaart zal lopen, maar dat riepen zij in eerste instantie ook…
Overweging 3: gezondheid
Er zijn verschillende onderzoeken gedaan naar de invloed die opa’s en oma’s hebben op het leven en de ontwikkeling van hun kleinkinderen. Daaruit komen veel positieve feiten naar voren, mits de band tussen grootouders en kleinkinderen goed is. Kinderen worden er socialer en weerbaarder door, wanneer ze naast hun ouders ook met regelmaat bij hun grootouders zijn. Ook zijn er veel aanwijzingen dat kinderen die naast hun ouders ook terug kunnen vallen op grootouders minder stress ervaren, mogelijk doordat ook de ouders minder stress ervaren.
Voor de grootouders zijn er bovendien ook voordelen: volgens een recente metastudie zorgt regelmatig op je kleinkind(eren) passen voor een betere cognitieve gezondheid. De effecten van ouder worden worden vertraagd en met name het geheugen zou hier sterk van profiteren.
Bij al die positieve effecten is wel een heel grote kanttekening belangrijk: dit geldt alleen als grootouders aangeven dat het oppassen vrijwillig voelt. Als het voelt als een verplichting in plaats van een keuze, kan er juist meer stress ontstaan bij de grootouders.
In hoeverre dit doorwerkt op de kleinkinderen, heb ik niet kunnen achterhalen. Die kanttekening is voor mij een belangrijk gegeven: wel of niet op een vaste dag oppassen is een keuze. Het is geen verplichting. En die keuze kan voor iedereen anders uitpakken, want iedere grootouder heeft zijn eigen argumenten, en dat is helemaal oké.
